Print

De opkomst van sport- en cultuurverenigingen
In het begin van de twintigste eeuw was er veel armoede en speelde de kerken een grote rol in het sociale gebeuren. Er waren nog geen sportverenigingen, geen toneelclub maar wel een Oranjevereniging die op 31 augustus, de verjaardag van Koningin Wilhelmina, iets organiseerde. Er zijn foto’s van haar 25-jarig regeringsjubileum in 1923. Er werd wel over een kermis op de Kaai gesproken maar de tegenstanders hadden lang de meerderheid en hielden het tot de zestiger jaren tegen. Er kwam in de dertiger jaren een geitenfok- en een zangvereniging, in de vijftiger jaren en duivenfok- en een gymnastiekvereniging (Door oefening tot ontspanning= DOTO), SNS (Sportclub Nieuwe Stad), de voetbalclub werd opgericht en ook een muziekvereniging en een toneelclub. In de zeventiger jaren kwam er een badminton- een volleybal- en een pingpongclub. De Koninginnedag bleef ook na de troonswisseling in 1948 en 1980 het belangrijkste en breeds gedragen feest in het dorp met onder meer de aubade, het fiets versieren en de Zeskamp op de Voorstraat of de Voetbalweide, een puzzeltocht en feestavond in het Trefpunt.

Mede door het openen van de Haringvlietbrug en de andere drie oeververbindingen maar ook door andere sociale veranderingen was men minder afhankelijk van het eigen dorp en opende zich vele nieuwe mogelijkheden en kwamen er steeds meer “overkanters” op het dorp wonen. Niet iedereen zag dit als een positieve ontwikkeling want de nieuwe bewoners waren vaak mondig en wilden vele bestaande zaken veranderen en dat gaf best wel eens spanningen als bijvoorbeeld de zondagsrust verstoord werd door verbouwingen aan een nieuw gekocht huis.

Er was al bijna 100 jaar zowel een openbare als een christelijke lagere school maar slechts één kleuterschool op het dorp en hoewel die voor alle kinderen was, mochten er alleen christelijke mensen in het bestuur en oudervereniging. In 1985 kwam de invoering van de basisschooI: kleuterscholen en lagere scholen werden samengevoegd. Toen werd de kleuterschool opgeheven en kregen beiden lagere scholen een eigen onderbouw maar gelukkig kwam er ook een peuterspeelzaal op het dorp voor alle kinderen.

Vaak waren nieuwkomers niet aangesloten bij de drie hier bestaande kerken en een aantal daarvan ging elders naar de kerk. In het verenigingsleven kwamen al snel “overkanters” in de besturen en verliep de integratie best redelijk. De Zeskamp op Koninginnedag was een goed voorbeeld van een feest waar bijna iedereen aan deel nam. Er werd een Dorpsgroep opgericht om met wisselend succes activiteiten zoals knutselen en muziek maken voor alle inwoners te organiseren.

Van Kettingrijgen naar de Stadse Dag
Jan Trompper, wonende op Stad maar cultureel werker in het Diekhuus in Middelharnis, zocht verbindingen tussen alle diverse positief ingestelde groepjes op het eiland en regelde in zijn project “Kettingrijgen” dat je als clubje 500 gulden subsidie kreeg als je met een ander clubje een gezamenlijke activiteit organiseerde op je dorp. Een drietal mensen richtte daarom “de Culturele Kring Stadje Droag Brood" op en benaderde alle verenigingen, de scholen en clubjes maar ook de individuele burgers om één keer per jaar een Stadse Dag voor het hele dorp te organiseren. Iedereen was verantwoordelijk en vrij in zijn eigen inbreng en werd ingepast in het programma dat ruim verspreid werd en ook oud-bewoners en mensen uit andere dorpen aantrok.

Vooral de eerste keer was het een enorm succes. 70 bewoners toonden in hun tuin, schuur of huis overdag hun hobby’s, de brandweer en een aantal clubs gaven een demonstratie. Na een stikzakmaaltijd op de Kaai met 150 mensen werd eerst het Stuk “de moord op Stad” uit 1910 opgevoerd en zongen de koren, gaven de beatballetters en twee dansgroepen een demonstratie, werd er gemusiceerd en was er een cabaret. Het grootste succes was de playbackshow door diverse bewoners met als slot een polonaise over de Kaai waar 300 mensen aan deelnamen met daarna een, door de voetbal georganiseerde, disco met groot kampvuur op het strandje en dat allemaal binnen de begroting van 500 gulden en wat vrijwillige bijdragen en veel gratis uitlenen van materiaal.

Het samenwerken en elkaar versterken werkte aanstekelijk en zo ontstonden er drie door dorpsbewoners geschreven en uitgevoerde openlucht musicals over de geschiedenis van het dorp, op de kaai waaraan steeds rond de 100 zeer diverse bewoners aan deelnamen en wel 900 toeschouwers kwamen kijken. Om de sociale cohesie te bevorderen werden vooral mensen die normaal niet toneelspelen uitgenodigd voor een rol. Dat kon door alles playback te doen met in alle rust opgenomen teksten waardoor er nauwelijks iets mis kon gaan en er allerlei dure techniek niet nodig was. Voor meer informatie over de Stadse Dagen zie hieronder.

Vele activiteiten
Het Trefpunt organiseerde vele jaren (kinder)disco’s, bingoavonden, knutselmiddagen en filmavonden voor de jeugd maar ook gezamenlijke maaltijden en toneelvoorstellingen van het Stadstoneel, dansavonden, concerten en de Sinterklaasintocht. Na het stoppen van de Stadse Dag gaf het Trefpunt twee keer een groot feest op de Kaai. Natuurlijk moeten we hier ook het zangkoor Soli Deo Gloria noemen dat al heel veel jaar bestaat. Ook organiseerde het Trefpunt meerdere malen een gezamenlijke dag voor beide scholen om alle kinderen van het dorp iets samen te laten doen. We noemen hier de dansvoorstelling met het Scapinoballet, het jeugdcircus op de voetbalweide maar ook gezamenlijk schilderen en optreden.
De duivenvereniging en de gymnastiek vereniging DOTO werden rond 2010 opgeheven, maar de voetbalclub is nog steeds erg actief en de belangrijkste verbinder van het dorp. Toen de organisatoren met de Stadse Dag stopten, begonnen ze iets te organiseren rond de controle post van de Eilandelijke Omloop tijdens het derde weekend in augustus. Ook begon een andere groep met in de laatste vakantieweek een huttendorp voor de scholieren in het Stadse Bos te organiseren.

Dit alles gaf een zekere verbondenheid tussen de bewoners en men kwam op het idee om ook andere zaken samen te organiseren. Er was bij veel bewoners wat onvrede over het uitblijven van nieuwbouw en de neiging van de gemeente alles naar Middelharnis te halen en daarom werd er een enquête onder de bewoners georganiseerd over hun wensen zorgen en betrokkenheid. Er was een respons van 85 procent, mede door de schoolkinderen erbij te betrekken met opdrachten en daarmee de ouders en grootouders ook te activeren en in werkgroepen werd alles uitgewerkt en ontstond de nota “Stad op Stelten” die met een inleidende video van een gesprek met oud-inwoner Elco Brinkman in het Trefpunt werd gepresenteerd aan het gemeente- en provinciebestuur. De nota werd niet in dank ontvangen en verdween snel in een bureaulade en kwam er pas 10 jaar later weer uit toen iedereen besefte dat je iets samen met burgers en de gemeente moet regelen en niet tegen elkaar moet blijven vechten.
Het mooiste voorbeeld van die samenwerking was de renovatie van de Kaai waarbij de gemeente geld beschikbaar stelde om het door de jonge dorpsbewoners Wilco Blok en Esther Korteweg gemaakte plan in samenspraak naar ieders tevredenheid binnen het budget uit te voeren.

We probeerden het in 2019 opnieuw door het dorp op te geven voor een proefproject voor waterstof door de bestaande gasleidingen, maar daarbij bleek de communicatie tussen gemeente en de bewoners minimaal en ontstond er begrijpelijk weerstand.

Stadse Dagen:

Omdat de organisatoren ouder werden en het dorp en zijn bewoners veranderde, besloten zij te stoppen met het schrijven van musicals voor Stad en richtten hun pijlen naar Sommelsdijk en met name het Streekmuseum voor kleinere toneelstukjes over historische feiten.